Thượng Đế

☀︎

Mỵ Châu mời trà Cụ Hinh.

“Thượng Đế làm được những gì nhỉ?”

“Ban đầu Thượng Đế làm được tất cả mọi thứ, tuy nhiên ngày một ít dần đi.”

“Thế, là sao cơ ạ?”

“Cái gì mà con người làm được, thì Thượng Đế không làm nữa.
Cái gì mà con người không làm được, đó chính là công việc của Thượng Đế.”

“Ôi.. trừu tượng.. có ví dụ được không ạ?”

“Thế này nhé.
Thượng Đế không biết pha trà giống như cách Mỵ Châu đã biết làm.
Nhưng Thượng Đế biết di chuyển nhanh hơn tốc độ của ánh sáng, và biết tồn tại cùng một lúc ở mọi nơi.”

quí tộc

Ông Pháp Đàn hỏi “ở miền quê xứ đông xưa cũng có tầng lớp quí tộc chứ?”

“Vâng, trong tương quan với người dân.”

“Họ cũng hay cưỡi ngựa săn bắn phải không?”

“Nói chung miền quê đồng bằng thì không có ngựa, cưỡi trâu thì cũng hơi khó đuổi theo bọn chim thú.. Lý tưởng của tầng lớp trên là chữ “nhàn”, “ngồi mát”. Cho nên nói chung thì cưỡi này săn bắn nọ là không.”

“Thế quí tộc miền quê họ thường thích ăn những gì?”

“Nói chung họ giản dị ạ.”

“Chắc có món gì họ rất mê nhỉ.”

“À.. Lòng lợn tiết canh chẳng hạn..”

“A.. thế nào rồi cũng có dịp, Cụ Hinh nhớ dẫn tôi đi thưởng thức món đó nghen!”

ngựa Tết phiêu lưu qua ô cửa

HOÀNG Hồng-Minh
** bản nguyên**
(bài đã đăng trên Tia Sáng số Tết 2021)

Bạn mỏi bước. 

Trưa hè đổ lửa, hay đêm thu man mác. Chiều đông giá mướt, hoặc sáng xuân tinh tươm..

Chợt bạn tìm thấy một khu vườn, để chơi thả hồn.

Những ý nghĩ xa xăm chốc chốc lại loé lên, bay lượn trêu ngươi, và bạn bị buộc vào chơi trò đuổi bắt những ý nghĩ đó trong khu vườn nay tạm là của mình. Trật tự không nằm trong việc loé lên những ý nghĩ xa xăm này. Trật tự nằm ở trong việc bạn chơi trò đuổi bắt chúng.

Chuỗi ngày Tết cổ truyền là một khu vườn được cuộc đời tặng cho bạn để chơi thả hồn. Cuộc chơi « lim dim, tỉnh thức, về thần » của chú ngựa Tết qua ô cửa.

tư duy, hiện hữu

Ông Descartes có nói «Cogito ergo sum » – « Tôi tư duy, cho nên, tôi hiện hữu ». Điều kiện của mệnh đề này đã bao gồm « cái tôi », mà cái tôi có được là một kết quả rất phức tạp của tiến hoá. « Cái tôi » có được là do sự tồn tại của một ý thức, hơn thế nữa, ý thức ấy ý thức được về chính nó, tự-ý-thức.

Vậy nên, câu nói « tôi tư duy, cho nên, tôi hiện hữu » là một sự trùng lắp dài dòng. Khi đã « có » cái tôi, tất nhiên là « tôi hiện hữu ».

Thế nhưng, một chủ thể ý thức không phải lúc nào cũng ở chế độ bật công tắc cái chức năng tự-ý-thức, và khi đó thì cái-tôi của chủ thể ý thức đó lại như không tồn tại. Một người phải trải qua một cơn mê dài, đặc biệt là qua hàng chục ngày ở chế độ được gây mê nhân tạo trong bệnh viện chẳng hạn, người đó có ý thức nhưng không hẳn có « cái tôi chủ động ». Trong giấc mơ liên miên không kiểm soát được đó, các kí ức của chủ tâm thức tranh nhau nhảy lên sân khấu để hiện hữu, mà « cái tôi » thì thực tình lại không hẳn hiện hữu. Nhưng giấc mơ liên miên không kiểm soát được đó có thể làm hiện hình ra cả « cái tôi » ở trong nó, điều làm cho tình hình phức tạp thêm lên. Ta có thể gọi đó là « cái tôi thụ động ». 

# « ai tư duy, ai tồn tại? » — tranh Adla, cảm hứng phóng tác từ tác phẩm của Vũ Cao Đàm

Vậy nên mệnh đề «Cogito ergo sum » cũng có ý nghĩa nếu như ta phát biểu lại là « Tôi tư duy, cho nên, tôi tồn tại chủ động».

Nào, chúng ta thử gắng vui chơi tí chút cuộc chơi « Tôi tư duy, cho nên, tôi tồn tại chủ động» này nhé.

nguyên tố luận

Loài Homo Sapiens sau khi đã phát hiện ra « tôi tồn tại », họ bắt đầu tư duy về « (tôi tồn tại nhưng mà) tôi từ đâu ra? », điều đó sẽ phải dẫn họ đi đến có khái niệm về « cái-từ-đâu-ra », được đặt tên như là « Tự-Nhiên », như là « Vũ-Trụ ». Khi quan sát thấy các vật thể « lớn hơn» luôn luôn được cấu tạo từ những thành phần nhỏ hơn, suy nghĩ xa thêm hơn, người ta tự hỏi, vậy thì Vũ-Trụ phải được cấu tạo từ « những thành phần gốc rễ rốt cùng nào ».

Quan niệm thuộc loại đầu tiên có được là « thuyết nguyên tố », « những thành phần gốc rễ cơ bản đầu tiên » mà vẫn trực cảm được (bằng các giác quan). Từ các quan sát giản đơn, tư duy qui nạp-khái quát cho người ta qui giản vạn vật về vài nguyên tố, ví dụ như « nước, khí, lửa, đất.. ». Điều quan yếu ở đây là mỗi « nguyên tố » này không thể được tạo ra từ các nguyên tố khác, được co giản về (các) nguyên tố khác. Đây chính là gốc rễ của ý niệm về đa nguyên luận. Các nguyên tố này có thể tự do kết hợp nhau mà làm nên vạn vật. Sự vật một khi bị phân rã hoàn toàn thì sẽ lại trở về thành ra các nguyên tố gốc rễ, tự do.

Gần gụi nhất với suy nghĩ cổ truyền của người Việt, là thuyết nguyên tố luận « ngũ hành » của người Trung Hoa, cho rằng vạn vật có gốc rễ từ năm nguyên tố « kim loại, gỗ, nước, lửa, đất ».

Khi một quan niệm được sủng ái, người ta có xu hướng chuyển nó từ chế độ « giả thuyết » thành ra « tín điều ». Con số 5 trong ý niệm « năm nguyên tố » dần dà trở thành huyền bí, được cực đoan hoá. Người ta cố áp con số 5 này vào trong mọi hiện tượng, từ “bếp núc ngũ hành » (dao, thớt, nước, lửa, nồi-đất..); chuyển sang đến « y học ngũ tạng » — năm bộ phận cơ thể (tâm can tì phế thận); chuyển tới quan hệ xã hội « ngũ thường » (vua-tôi, bố-con, vợ-chồng, anh-em, bè bạn); rồi chuyển tiếp đến « âm nhạc ngũ âm » bất chấp việc tai người có thể và cần nghe được tới ít nhất là 12 cung âm (thậm chí 24 cung âm hoặc hơn nữa tuỳ theo khả năng, và/hoặc theo cảm thụ thẩm mỹ) — trước khi các cung âm này được lặp lại ở tần số âm cao gấp đôi hoặc thấp hơn một nửa (ta có các nốt nhạc « cùng tên gọi » ở độ cao (tần số âm thanh) n*2 hoặc 1/(2*n), n là số tự nhiên {1,2,3..} ); rồi chuyển tận đến « ngũ hành vũ trụ » với các « sao » (thực ra là những hành tinh, nhưng không đầy đủ, của Mặt Trời), chúng cũng được gọi tên là Kim Mộc Thuỷ Hoả Thổ (« kim loại, gỗ, nước, lửa, đất »). Người ta đã có tín giáo thần học ngũ hành bất khả luận tranh, để rồi chỉ cứ việc đem nó ra mà giải thích nhồi nhét tất cả mọi chuyện.

Chuyện trò thêm ở đây.

« Bếp núc ngũ hành » thời nọ chưa biết đến đồ làm bếp silicone như « nguyên tố chất dẻo » thật là vô cùng phổ biến hiện thời, cùng những lò vi sóng, bếp điện, bếp từ như « nguyên tố điện ».. Cơ thể mà chỉ có năm tạng thật thôi, thì người ta đỡ phải lo biết bao nhiêu là thứ bệnh ở những cơ quan đoàn thể khác trên mình. « Khách hàng là Thượng Đế » bữa nay thì không còn lần biết được là thuộc loại « thường nào », « lục thường? ».

« Nhạc năm âm » (các cung-nốt tương đương « do, sol, re, la, mi ») là một thể nhạc có nét đẹp riêng mà nhiều nền văn minh âm nhạc khác nhau, không riêng gì Trung Hoa, đã phát triển và lưu hành. Như mọi cuộc chơi, việc sử dụng các quy chế « tự hạn chế » tạo nên các thách đố của cuộc chơi, làm nên cuộc chơi có sắc thái riêng. Ví dụ như trong môn bóng đá thì người chơi không được dùng tay chơi bóng sống ngoại trừ một cầu thủ đặc biệt là thủ môn khi anh ta ở trong khu cấm địa 16.50m của bên sân mình và trái bóng không phải do cầu thủ của đội mình đá bằng chân về cho mình. Thế nhưng một cuộc chơi đừng là duy nhất có thể, bóng đá không phải là món chơi duy nhất, cũng như « nhạc năm âm » không phải là thang nhạc duy nhất.(1)

Tuy nhiên điều thú vị là « nguyên tố luận » cũng là gốc rễ cho ý niệm về đa nguyên luận: các nguyên tố không thể bị quy giản về nhau hoàn toàn để rút cùng bị quy giản chỉ về một nguyên tố, « nhất nguyên ». Nếu lý tưởng « nhất nguyên tố » thắng thế trong âm nhạc, người ta sẽ có dòng nhạc chỉ có một nốt nhạc với các tần số gấp đôi hoặc một nửa, nghĩa là chỉ có nốt « ..sòl, sol, sól.. ». Đời sống xã hội nhìn rộng ra cũng như thế, nếu như lý tưởng nhất nguyên « làm vua » được trị vì thì sẽ chỉ có hỗn chiến triền miên, không có người nghệ sĩ-thợ gốm đỉnh cao.nguyên tử luận

Homo Sapiens không dừng thoả mãn chỉ với thuyết nguyên tố luận.

Người ta bắt đầu hình dung rằng «các nguyên tố trực cảm được » có thể được cấu thành từ những phần tử rất nhỏ bé hơn, siêu nhỏ bé, « nhỏ bé tới hạn » — không phân chia nhỏ bé hơn được nữa, không trực cảm được bằng các giác quan, những « nguyên tử ». Các nguyên tử chúng « giống nhau » nhưng được liên kết với nhau bằng những cấu trúc khác nhau. Chính là tập hợp các nguyên tử với những cấu trúc khác nhau ấy làm nên vạn vật khác nhau trực cảm được.


Vậy thì các sự vật của thế giới này về bản thể là những « nguyên tử » siêu bé nhỏ tới hạn giống tựa như nhau (có giới hạn đứt đoạn, không « vô cùng » bé nhỏ), và chúng được cấu trúc theo những cách khác nhau. Các sự vật cũng có thể bị phân rã khi các cấu trúc liên kết giữa chúng bị vỡ hoặc bị biến đổi để rồi vật thể này trở thành vật thể khác. Nên hiểu rằng ý niệm « nguyên tử » ở đây là ý niệm triết học, siêu vật lý, chứ không phải là khái niệm « nguyên tử vật lý học » đã được gán cho một thực thể vật lý đã cố định trong khoa học vật lý học ngày nay.

Quan niệm « nguyên tử luận » này một mặt có tính giả thuyết áp chế về « nguyên tử », nhưng mặt khác lại mở đường cho quan niệm quan trọng về cấu trúc và sau đó là hệ thống. Nó thúc đẩy người ta suy nghĩ về những thứ « không trực cảm được » nhưng « tri hiểu được ». Ngày nay chúng ta biết rằng phải trả tiền rất đắt cho một ông chỉ đạo đội bóng đá vì ông ấy phụ trách các cấu trúc « không trực cảm được » giữa các cầu thủ để làm nên sức mạnh đầy biến hoá của một đội bóng. Các cuộc cải cách đời sống xã hội cũng như vậy, các cấu trúc tốt chứ không chỉ các « nguyên tử tốt ». Rồi với âm nhạc, sự im lặng, độ dài các nốt, nhịp điệu, âm điệu, âm lượng, sự vận động tiến triển của dãy các cấu trúc hoà âm ẩn kín ở « đằng sau dãy các nốt của giai điệu ».. chúng là những thứ rộng lớn hơn, ở « bên ngoài » bản thân các nốt nhạc. 


Nguyên tử luận chắp cánh thúc đẩy con người « nhìn xa hơn, nhìn sâu hơn, nhìn rộng hơn » đến những « hiện thực » mà các giác quan không thể trực cảm được: tính đứt đoạn, cấu trúc, tương quan, biến dạng, biến đổi..

hệ thống luận

Homo Sapiens rồi cũng không thoả mãn chỉ với nguyên tố luận, nguyên tử luận.

Họ bắt đầu chú ý đến những tập hợp đại thể cùng sự tiến hoá của chúng trong tương tác với « môi trường ».

Tại sao có Xuân Hạ Thu Đông nối vòng nhau? Thuyết « Giời sinh ra thế » bẩm sinh trong tinh thần tuy rằng có tính năng an thần siêu tốt, nhưng khi được dùng mãi thì cũng sinh ra bức bách ức chế làm điên đầu nhau. Cứ phải sống mãi với những người lúc nào cũng tranh thủ lên lớp mình rằng « Giời sinh ra thế » để tự trói mình thì rồi thế nào cũng đến lúc phải « cho nhau biết tay », như nền tiếu lâm Việt đã từng hành sự.

Dần dà người ta hiểu ra phần nào rằng Mặt Trời, Trái Đất cùng Mặt Trăng của nó, một số hành tinh anh-chị-em của Trái Đất, chúng là một hệ thống, gọi tên là Hệ Mặt Trời. Chúng có cơ chế vận hành nội tại, từ đó người ta vẽ được chính xác lịch trình vận động của chúng. Chúng lại nằm trong môi trường của mình — các hệ thống lớn hơn.. Bọn sinh vật trên Trái Đất cũng thế, chúng là các hệ thống đang tồn tại, tiến hoá, hay đang bị suy diệt.. Con người cũng không có gì là thần thánh lắm, hiện tại họ mà lơ mơ không đeo khẩu trang, không rửa tay kĩ càng là dễ bị bọn virus Covid-19 xơi liền — vì con người và virus Codvid-19 cả hai cùng tham gia trong một hệ thống sinh thái. Toàn bộ hệ sinh thái của Trái Đất cũng vậy, nó là một hệ thống mà con người sống bám vào nó, không phải là cứ cướp bóc tàn tệ nó muốn ra sao thì ra.. nếu không muốn chính con người-vật kí sinh phải ra tóp. Đời sống xã hội của loài người càng ngày càng tiến hoá nhanh, nhanh đến nỗi các thoả thuận của đời sống đã có luôn luôn bị giằng xé rách nát, cần được chăm dưỡng, thay đổi, cải cách.

Cải cách đời sống là điều khó khăn, và căng thẳng.

Các qui tắc sinh hoạt của đời sống về bản chất là sự tích tụ hàng ngàn năm của các thoả hiệp lê thê « đất lề quê thói », ở đâu cũng như thế cả.

Ngó sang xứ sở của Liên Bang America với nhiều lĩnh vực siêu hiện đại đang ngấp nghé xuất khẩu đời sống Homo Sapiens ra ngoài vũ trụ, thế mà họ vẫn đang phải sinh hoạt trên nhiều thoả hiệp mục nát có từ hàng trăm năm trước. Cuộc bầu cử tổng thống 2020 (chưa xong hẳn khi những giòng « mực » này đang được chảy ra trên thềm 2021!) cho thấy bóng dáng của những vị đại cử tri bằng xương bằng thịt hẳn hoi vẫn cưỡi ngựa (sắt nhựa caosu) lên thủ đô để « bầu thay mặt » dân chúng của xứ họ! — những vị đại cử tri bằng xương bằng thịt này có thể bầu theo ý chí của dân chúng đã bỏ phiếu mà họ thay mặt, nhưng cũng có thể bầu phản lại ý chí của người dân mà họ đại diện! Xứ USA rõ ràng cần phải làm một cuộc cải cách hệ thống bầu cử, trước hết là xoá bỏ đám đại cử tri bằng xương bằng thịt — bản thân kết quả bầu cử của một bang là tự đủ xác định « số phiếu đại cử tri » rồi; tiếp đến tốt hơn nữa thì là thiết lập nền bầu cử trực tiếp để xoá sạch các kẽ nứt vỡ của một hệ thống bầu cử cũ rích lạc hậu từ hàng trăm năm: thế nhưng, « đất lề quê thói » luôn luôn gắn liền với những quyền và những lợi của các nhóm dân cư khác nhau, của các nhóm chính khách khác nhau, cả một mớ bòng bong ngột ngạt. Về hệ thống bầu cử này, người dân xứ sở USA thật cần một cuộc chơi « lim dim, tỉnh thức, về thần » của chú ngựa Tết qua ô cửa năm nay biết bao nhiêu, thay vì loay hoay mãi với trò chơi cũ đã mục nát. 

Hệ thống luận đòi hỏi tư duy và hành động về vận hành hệ thống, tiến hoá hệ thống, chứ không phải loay hay mãi chỉnh sửa các bộ phận chắp vá.

**

Mỗi bước đi căn bản trong lịch sử của tư duy đều có ý nghĩa của nó để mà chiêm nghiệm. Nguyên tố luận, nguyên tử luận, hệ thống luận, chúng là những thiền án thú vị, là thức ăn thòm thèm cho chú ngựa Tết.

Lấy ví dụ.

Mỗi cá nhân con người tự do của hôm nay cũng đều là một « nguyên tố », có nhân cách độc đáo, riêng tư, thiêng liêng và không thể bị quy giản về đơn thuần một thứ gì khác, là một nền tảng tận cùng của quyền làm người. Mỗi con người không phải là một robot sinh học được sản xuất đại trà. Đời sống hiện đại được xây dựng dần lên từ « nền tảng nguyên tố » của quyền làm người bất khả xâm phạm ấy.

Ở một góc độ khác, mỗi cá nhân lại cũng là một nguyên tử, ví dụ như trong vấn đề phòng chống dịch bệnh truyền nhiễm như Covid-19. Các nguyên tắc của « gián cách xã hội », đeo khẩu trang, rửa tay khử trùng..  hoạt động hoàn toàn trên các cấu trúc xã hội mà khi đó cá nhân được mờ đi chỉ như những « vật mang quan hệ », những « nguyên tử ».

Và mỗi con người là cũng là cả một hệ thống phức hợp nội tại mênh mông, sống và vận hành trong các hệ thống môi trường tự nhiên và xã hội rộng lớn hơn bao bọc họ.

**

Nói về chuyện người, bao giờ cũng là dễ hơn là nói về chuyện mình. Cuộc chơi « lim dim, tỉnh thức, về thần » của chú ngựa Tết qua ô cửa năm nay của người xứ ta là gì? 

Ồ, đấy là thứ mà mỗi người chúng ta nên tự thưởng chơi cho mình khi có chuỗi ngày Xuân nhâm nhi ly trà này. Chả ai nên làm hộ ai, và cũng không ai làm hộ ai được ạ./.

——

(1) xem thêm « Cần bao nhiêu nốt, để chơi nhạc? » tại https://nuocdenchan.wordpress.com/2014/05/30/can-bao-nhieu-not-de-choi-nhac/

** Các mô hình logic, và việc các tập hợp dữ kiện được cắt nghĩa trên đó **

Mô hình logic không phải là chân lý, mà chứa “tiêu chuẩn cho chân lý”, các khung giả định cho việc tiếp nhận dữ kiện, và việc cắt nghĩa các dữ kiện được nạp vào trong mô hình (được tiếp nhận) sẽ cho “chân lý” hay “sai” (mang tính địa phương) so với mô hình được xem xét.

Nói ví dụ, với tập “dữ kiện di chuyển giao thông”, việc một người đi được từ A đến B, rồi từ B đến C, thì việc kết luận rằng người đó sẽ đi được từ A đến C là hợp lẽ và thoả mãn tính chân lý trong phép cắt nghĩa của mô hình “bắc cầu”. Thế nhưng tập dữ kiện “ai thích ai” thì lại không thoả mãn tính chân lý trên mô hình bắc cầu: việc “A thích B”, “B thích C” thì kết luận “nhất định A thích C” không cho chân lý. Như thế, chân lý là một thuộc tính của tương quan “mô hình logic” và “loại hình dữ kiện”, chứ không có “chân lý độc lập với mô hình và độc lập với dữ kiện”.

Các tư duy truyền thống quen dừng ở giai đoạn “chân lý độc lập với mô hình và độc lập với dữ kiện”, giai đoạn trước khi vượt sang giai đoạn “Các mô hình logic, và việc các tập hợp dữ kiện được cắt nghĩa trên đó”. Cho nên các tư duy truyền thống quen áp đặt ý niệm kiểu như “đa nguyên tố luận là sai” hay “đa nguyên tố luận là đúng”, mà không hiểu thực chất vấn đề về mô hình logic và dữ kiện được cắt nghĩa trên đó.

Những luận thuyết triết học về « nguyên tố luận », « nguyên tử luận », « hệ thống luận » đã được chuyện trò trong bài thực chất cũng là những mô hình logic của nhận thức trong lịch sử tư duy.

tuổi tu



Licea lên chùa ngày Xuân, được sư thày mời trà.

“Thày ạ, em muốn hỏi nhé, tu hành thường phải bao nhiêu lâu thì mới đắc đạo được ạ?”

“Nói chung, là rất lâu đấy.”

“Tại sao em nghe nói có người đốn ngộ ạ?”

“Nói thế là cho vui, động viên nhau thôi.”

“Thế, tại sao tu lại phải lâu mới thành quả ạ?”

“Trong lòng mình có nhiều cái muốn. Thực ra thì, sống tức là muốn.
Tu lâu, thì mọi cái muốn nó không được thực hiện, chúng mủn ra, rồi thì đến lúc mình không còn biết là mình muốn gì nữa, lúc đó đắc đạo mới tự nhiên thành.”

“Thế như thày, thì đã là đắc đạo chưa ạ?”

“Ta vẫn còn đang vẫn muốn sống đây mà. Licea dùng trà đi kẻo nguội hết rồi à.”

tam quyền phân lập



Ngày Xuân, Anh La mời trà Cụ Hinh.

Cụ Hinh hỏi chuyện “Anh La quan sát đông tây nhiều, ở xứ đông có truyền thống tam quyền phân lập không nhỉ?”.

“Xứ đông thì chung chung quá, xứ ảnh hưởng của Trung Hoa thì có.”

“Vậy a?”

“Tam quyền phân lập đặc thù.”

“Như thế nào cơ?”

“Phúc — Lộc — Thọ.”

dân chủ quí tộc

Nền tín ngưỡng Trung Hoa và Việt cho rằng trong muôn loài thì chỉ có mười hai loài là xứng đáng hơn cả được ở trong ban lãnh đạo, đó là: chuột, trâu, hổ, mèo, rồng, rắn, ngựa, dê (thỏ với Trung Hoa), khỉ, gà, chó, lợn. Mười hai loài này là quí tộc trong muôn loài, người cũng không chen được vào trong đó.

Điều đặc biệt là quan niệm về nền dân chủ quý tộc. Mỗi loài trong mười hai loài sẽ thay nhau làm chủ tịch trong một năm, theo đúng thứ tự như trên kia, cứ thế mà xoay vòng.

**

Người Trung Hoa và người Việt tin tưởng sắt đá mãi mãi như thế, từ hàng ngàn năm nay.

Tuy rằng đấy là niềm tin vô song, vô cùng bền vững mù mịt, nhưng trong thực tế thì các bạn này đều là thức ăn đồ nhắm cho người Hoa và người Việt.

kiệm lời

Cuối năm cổ truyền, Cụ Hinh viết mấy dòng gửi Trang Chu.


Trang Chu đón Tết vui nghen.

Thế giới, yên có yên, mà rối cũng có rối. Lâu nay không thấy Trang Chu góp ý này nọ gì cả, cùng là giúp mình giúp người gỡ rối à.”

**

Mấy bữa sau Cụ Hinh nhận được thư đáp của Trang Chu.

“Người không muốn nghe, góp lời, là phí lời. Chưa nói đến không khéo thì hoá ra giúp người ta điên lên gây nguy hiểm.

Kiệm lời, kiệm lời.

Tôi viết mấy giòng này cho Cụ Hinh, e là cũng suýt phí lời chăng?, hoặc mua hoạ chăng?

Chúc Cụ Hinh lặng lẽ vui Tết về.”



Hội thảo “Sống chậm, truyền thống và hiện đại”

Buổi hội thảo “Sống chậm, truyền thống và hiện đại” bước sang ngày thứ ba, diễn ra trong không khí tương đối lề mề tại Viện Trừu Tượng Học.

Mấy đại biểu, vừa ngày nào mới là mấy học sinh trung học chuyên hý hoáy quay cóp chảo chớp các bài thi môn Lập-Trường-Học một khi giám thị vừa lướt qua mà nay đã râu ba chòm bạc phơ trên nền áo bà ba nâu sồng hoặc đen kịt, lên loay hoay vặn microphone khọt khẹt chán ra rồi mới thuyết trình.

Nhiều ý kiến đi rất xa.

Chẳng hạn, có đại biểu quả quyết rằng “nhân dân ta đã dày công sáng tạo ra truyền thống sống chậm, chúng ta phải giữ gìn lấy nó như giữ gìn lòng đen của mắt mình”.

Hoặc như đại biểu khác tinh tế nhận xét “trâu chậm thì uống nước đục, nhưng mà làm người thì lại phải biết từ tốn lội nước đi sau con trâu”.

Lại như có đại biểu sau khi phân tích tác hại của đời sống hiện đại cao tốc, đã từ tốn cao hứng ngâm thơ:

“sống nhanh, nhỡ phải quay đầu

tưởng mình đang nhất, hoá thành đằng đuôi”

**

Cuối giờ, ông Đô chủ tịch hội thảo nhìn quanh hội trường, ghé microphone “xin mời Anh La lên ý kiến ạ!”

Các đại biểu giúp ông Đô nhìn quanh tìm kiếm.

“Anh La đang ngủ gật ạ.” — có tiếng ai đó nói vọng lên.

Trà chuyện cùng Trương Phi

Trời nóng quá, sờ túi thì gần hết tiền, Cụ Hinh ghé vào quán nước ven chợ.

**

Gọi trà đá cho rẻ. Đang chờ được phục vụ, chợt một ông người to tướng bước vào gọi ầm ầm “cho tôi một vại bia, nhanh đi”, rồi ngồi phịch xuống luôn bàn mình! Ông này tiếp đó quay lại, tay suýt quều qua đầu mình.. “a.. mà phải là Cụ Hinh, đúng không ạ?!”

“Dạ.. anh là Trương..”

“Đúng rồi, Trương Phi của Cụ Hinh đây mà! Lâu rồi không gặp nhau quá trời!! Hai vại bia, bà chủ nhé!!”

“Nom Phi hơi béo ra, mà lại hói lên, nên tôi ngờ ngợ. Tôi đã gọi trà đá rồi, đang hết tiền.”

“Em cũng hết tiền trong túi, nhưng mà uống cắm được, khách quen mà. Em đang ghé thị sát chợ này, gọi là tập đi sát quần chúng.”

“Phi lên đến chức gì rồi?”

“Em chỉ đánh nhau quen. Bây giờ triều đình lại bảo thiếu quan toà, bảo em gác bát xà mâu để đấy, sang làm nghề dân sự xử kiện quốc gia.”

“Có khó không?”

“Khó chết đi ấy chứ. Em bảo không, thì Lưu Bị bảo ‘anh nói, em có nghe không?‘, thế là đành chịu. Quân xử thần suýt tử.”

“Phi làm quan toà lâu chưa?”

“Em mới có xử thử vài vụ xem sao, dân chúng sợ em lắm, nem nép răm rắp nghe theo, xử mỗi vụ hết vài phút. Nhưng vì quốc gia sẽ phát triển lên chính quy hiện đại, nên em sẽ phải đi học bổ túc này, sau đó đi học hàm thụ tại chức để có học vị tiến sĩ kiêm giáo sư về luật này, và còn phải đi học thêm một môn nữa, gì nhỉ.. môn lý luận cao cấp gì đó để giữ vững lập trường vua tôi. Em bảo em đã thờ Lưu Bị từ khi chưa thành vua, còn học giữ vững lập trường vua tôi gì nữa, thế mà triều đình không chịu, bảo ‘cứ đúng qui trình mà làm’, bảo đảm với em là có học có đỗ, như thế còn là làm gương cho kẻ khác.”

Điện thoại của Phi chợt réo.

“Thôi chết rồi, em quên bẵng cậu tài xế chờ ngoài kia, nó giục đón em phải đi học buổi đầu về bổ túc học ạ! Em đi đã nhé, xin gặp lại Cụ Hinh sau, mà uống hộ em 2 vại bia à!”

diễn tiến giản dị

Bạn định làm một bài hát nhỏ, bài hát thật sự khó thật ra là ở xúc cảm sống của chính mình với những kỉ niệm (tức thời, xa xưa) sâu lắng mạnh mẽ thiết tha, và rồi từ đó mới là những thứ kĩ thuật khác.
Nhưng cấu trúc “ngữ pháp” thì cần phải thật vững khoẻ.
Cấu trúc đơn giản nhất là.. chỉ có một hợp âm cho cả bài! Trong trường hợp này, bài hát hay được phải là do sự bù đắp của giai điệu đặc biệt, cùng/hoặc với tiết điệu thú vị! Khó a. Một số bài dân ca hoặc jazz chỉ có một hợp âm, nhưng phải rất đặc biệt, như cô gái ở xóm núi vô cùng giản đơn mà có duyên ngầm.
Các nốt nhạc được kí hiệu a b c d e f g cho các nốt la si do re mi fa sol, rất dễ nhớ. Dấu “thăng” # cho nốt được tăng lên nửa cung, dấu giáng b cho nốt được giảm đi nửa cung.
Ví dụ a# cho nốt la thăng, ab cho nốt la giáng.
Nếu viết một đoạn nhạc 7 âm thì có thể phát triển hợp âm như thế nào?
Lấy giọng Fa cho “khó tưởng tượng hơn một tí” so với giọng Do tự nhiên.
Giọng Fa trưởng có một nốt giáng là si, viết bb. Các nốt là f, g, a, bb, c, d, e.
Chồng các nốt thứ 1, 3, 5 lên lần lượt các nốt theo mỗi nấc của giọng Fa trưởng, ta có các hợp âm:
F: fa trưởng, các nốt “f a c”.
G- : sol thứ, các nốt “g bb d”.
A-: la thứ, các nốt “a c e”.
Bb: Si giáng trưởng, các nốt “bb d f”.
C: do trưởng, thêm nốt thứ 7 (si giáng) thì là hợp âm Do7 viết C7. Ở nấc V (thứ năm) ta sử dụng hợp âm 7 (thêm nốt 7 quãng 7 thứ). Hợp âm này quan trọng để trở về hợp âm I của giọng chủ. Các nốt là “c e g bb”.
D-: re thứ, các nốt “d f a”.
Edim: e g bb. Nói “Dim” (diminished) vì khoảng cách từ nốt I (mi, e) đến nốt thứ V (si giáng, bb) tức quãng năm chỉ có 6 nửa cung, thay vì 7 nửa cung cho một “quãng năm đúng”.
Fa trưởng F có thể đi qua “mặt đối lập của nó” là hợp âm 7 ở “tầng thứ 5” trước khi lại trở về chính nó F. Lấy kí hiệu chữ số Roma cho thứ tự tầng ( fa I. sol II. la III. sib IV. do V…), hợp âm V7 ở đây là Do7 được kí hiệu là C7.
Ta có dãy hợp âm F C7 F.
Kí hiệu ││ : : ││*n muốn nói ta chơi có thể chơi vòng đi vòng lại, lấy n trong dãy “1 2 3..” tuỳ ý.
││ : F C7 : ││*n, F
nếu n=2, chỉ cần viết ││ : F C7 : ││ F
Ta lại muốn phong phú cấu trúc lên. Vậy thì giữa F và C7, ta có thể đi qua hợp âm trưởng thứ bốn IV, trong giọng Fa trưởng thì thứ bốn là Si giáng (fa I, sol II, la III, si giáng IV) trưởng, viết Bb.
Vậy ta có ││ : F Bb : ││ C7 F
Giữa F và Bb (I và IV) ta có thể đi qua các hợp âm II và III.
Vậy ta có ││ : F G- A- Bb : ││ C7 F
Nếu ta muốn lồng một diễn tiến nhỏ “II V I” (G- C7 F) kiểu đặc trưng jazz vào đây, ta có:
││ : F G- A- Bb : ││G- C7 F
G- là vị trí thứ II của giọng Fa trưởng.
Hợp âm “VI thứ” (ở đây là re thứ D-) tương đương hợp âm “I trưởng”, ta có thể lồng vào trước “II V I” thành ra “VI II V I”:
││ : F G- A- Bb : ││D- G- C7 F
Ta lại muốn coi D- như là đích đến nhỏ tạm thay thế F, vậy thì hợp âm V7 của D- là A7:
││ : F G- A- Bb : ││A7 D- G- C7 F
hơn thế nữa, ta muốn đi đến D- bằng bước đi jazzy II V I, và với I như D- thì II là E- (mi thứ)
││ : F G- A- Bb : ││E- A7 D– G- C7 F
và cho ngập ngừng tí chút bước chuyển, ta kéo dài bước chuyển ra
││ : F G- A- Bb : ││E- A7 E- A7 D– G- C7 F
cuối cùng để làm đẹp mềm jazzy, vài hợp âm thứ có thể thêm nốt thứ 7, ví dụ G- thêm nốt f thành G-7..
││ : F G-7 A-7 Bb : ││E-7 A7 E-7 A7 D- G- G-7 C7 F
Xong công việc rồi, ta có gì vậy? Ta có dãy hợp âm cho phần verse của bài “Hear, There And Everywhere” của The Beatles.
“..There
running my hands through her hair
Both of us thinking how good it can be
..
Còn phần “Bridge” của bài này? Đó là chuyển giọng từ Fa trưởng (F) sang Fa thứ (F-), để mềm mại mênh mang thả nỗi lòng.
“I want her everywhere
And if she’s beside me I know I need never care
But to love her is to meet her everywhere